Phân tích tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương

“Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Dữ là một tác phẩm có giá trị của văn học cổ nước ta ở thế kỷ XVI. Đây là một tập truyện văn xuôi bằng chữ Hán đầu tiên ở Việt Nam. Truyện “Chuyện người con gái Nam Xương” là một truyện hay trong tác phẩm đó được trích trong “Truyền kì mạn lục” của ông.

Nguyễn Dữ là một gương mặt tiêu biểu điển hình cho nền văn học trung đại Việt Nam ở thế kỉ thứ XVI. Sự nghiệp sáng tác văn chương của ông chỉ vẻn vẹn có tập truyện “Truyền kì mạn lục” nhưng được đánh giá là “thiên cổ kì bút” (bút lạ nghìn đời). Nhiều người nhận xét, tập truyền văn xuôi này là “áng văn hay của bậc đại gia”.

“Chuyện người con gái Nam Xương” là thiên thứ 16, trong tổng số 20 truyện của “Truyền kì mạn lục”. Thông qua bi kịch của người con gái tên là Vũ Nương, truyện thể hiện niềm cảm thương đối với số phận oan nghiệt của người phụ nữ Việt Nam dưới chế độ phong kiến. Đồng thời, truyện cũng khẳng định vẻ đẹp truyền thống của họ. Tác phẩm là một áng văn độc đáo, đánh dấu sự thành công về nghệ thuật dựng truyện; khắc họa miêu tả nhân vật và sự kết hợp giữa tự sự với trữ tình, giữa yếu tố hiện thực và kì ảo.

Vũ Nương được tác giả miêu tả là “tính đã thùy mị, nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp”. Nàng mang vẻ đẹp toàn diện và đại diện cho người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến. Cũng chính vì thế, Trương Sinh “mến về dung hạnh, xin với mẹ đem trăm lạng vàng cưới về”. Như vậy, càng nhấn mạnh, tô đậm hơn nữa vẻ đẹp nhan sắc và phẩm hạnh của nàng.

Vũ Nương là người con dâu hiếu thảo, tận tụy với mẹ chồng. Khi chồng đi lính, nàng đã một mình đứng ra gánh vác công việc gia đình. Mẹ chồng già yếu, nhớ con mà đổ bệnh nàng đã “thuốc thang lễ bái thần phật và lấy lời ngọt ngào khôn khéo khuyên lơn”. Trước lúc bà trăn trối với Vũ Nương khẳng định lòng hiếu thảo và xem nàng như con gái. Khi bà mất, nàng lo tang ma chu đáo như cho cha mẹ đẻ của mình.

Không chỉ vậy, nàng còn là người vợ nết na, thủy chung, giàu lòng vị tha. Khi mới cưới, Vũ Nương hiểu rõ chồng mình có tinh đa nghi, hay ghen nên luôn giữ gìn khuôn phép. Chính vậy, trong suốt những năm tháng chung sống bên nhau, trước khi Trương Sinh ra trận gia đình nàng luôn được sống trong cảnh đầm ấm, hạnh phúc. Ba năm xa chồng, một mình sinh con, nàng nhớ chồng khôn nguôi, nhưng cố gắng làm tròn bổn phận của người vợ, người mẹ.

Khi Trương Sinh trở về và nghi ngờ nàng thất tiết. Nàng cũng chỉ biết khóc và thanh minh bằng những lời lẽ tha thiết, dịu dàng mong chồng hiểu cho tấm lòng của mình. Bị chồng nghi oan, đánh đuổi, Vũ Nương cũng không hề oán hận chồng. Nàng may mắn được Linh Phi cứu, sống an nhàn nhưng lúc nào cũng hướng về quê hương. Việc nàng gặp lại Phan Lang dưới thủy cung và gửi chiếc thoa về cho chồng cho thấy nàng đầy vị tha, sẵn sàng tha thứ cho chồng.

Khoảnh khắc ẩn hiện, mờ ảo trên bến sông Hoàng Giang, Vũ Nương không một lời oán hận, trách móc chồng mà chỉ nói: “Đa tạ tình chàng. Thiếp chẳng thể trở về nhân gian được nữa”. Qua đây ta có thể thấy, Vũ Nương không chỉ là người phụ nữ đức hạnh, người con dâu tốt mà còn giàu lòng vị tha. Vũ Nương là tiêu biểu cho phận bạc của biết bao phụ nữ trong xã hội phong kiến bất công, tàn bạo, nặng nề lễ giáo phong kiến.

Ngoài nhân vật Vũ Nương, ta cũng không thể quên một Trương Sinh hồ đồ đã đẩy người đầu gối tay ấp với mình đến chỗ chết. Trương Sinh là con nhà trọc phú, ít học, tính tình cục cằn, hay ghen. Cũng bởi tính đa nghi, hay ghen đã làm cho Trương Sinh mờ mắt, chỉ nghe lời từ đứa con ngây thơ không chịu nghe lời phân trần của vợ. Chính Trương Sinh là người đã trực tiếp đẩy Vũ Nương phải tìm đến cái chết. Khi hiểu ra mọi chuyện thì đã quá muộn màng. Trương Sinh phải ôm nỗi ân hận, nỗi đau trong suốt phần đời còn lại. Trương Sinh chính là đại diện tiêu biểu cho những người đàn ông vũ phu, những lễ giáo phong kiến hà khắc đã đẩy người phụ nữ rơi vào bi kịch.

Nghệ thuật kể chuyện rất đặc sắc và dẫn dắt tình huống hợp lí. Kết hợp hài hòa giữa hiện thực và kì ảo. Nghệ thuật xây dựng nhân vật cũng là một điểm nhấn, nhân vật được miêu tả nội tâm khá phong phú. Những yếu tố đó góp phần tạo nên sự thành công cho tác phẩm.

“Chuyện người con gái Nam Xương” là tác phẩm thấm đẫm giá trị hiện thực và nhân đạo. Tác phẩm là tiếng nói cảm thương cho số phận những người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Đồng thời cũng lên án tố cáo xã hội nam quyền và chiến tranh phi nghĩa đã tước đoạt hạnh phúc và đẩy con người đến bước đường cùng.