Phân tích nhân vật Em bé thông minh trong truyện cổ tích cùng tên

Truyện cổ tích “Em bé thông minh” là một truyện cổ tích đặc sắc của dân tộc ta, truyện đã đưa ra các thử thách để nhân vật vượt qua, khẳng định trí thông minh của mình và tạo nên sức hấp dẫn của câu chuyện.

Cách vào truyện rất tự nhiên, hợp lý, em bé thông minh xuất hiện và trải qua hàng loạt những thử thách để chưng minh tài trí của mình. Truyện được bắt đầu bằng tình huống, nhà vua muốn tìm người hiền tài trên cả nước về giúp sức cho triều đình. Vua đã sai người đi khắp nơi đưa ra những câu đố oái oăm nhằm thử thách mọi người. Một ngày nọ, viên quan gặp hai cha con em bé thông minh đang cày ruộng trên đồng. Viên quan liền đưa ra câu đố: “Trâu một ngày cày được mấy đường?”. Trong khi người cha lúng túng không biết trả lời thì em bé đã nhanh chóng đáp trả bằng cách hỏi ngược lại viên quan: “Ngựa của ông đi một ngày được mấy bước?”. Tuy không trực tiếp trả lời câu hỏi nhưng có thể thấy đây là một cậu bé rất nhạy bén, nhanh trí. Cậu dám hỏi vặn lại viên quan.

Lần thứ hai, đích thân nhà vua đưa ra thử thách. Vua ban cho dân làng 3 thúng gạo nếp, 3 con trâu đực. Vua hạn trong 3 năm, trâu ấy phải đẻ thành 9 con. Nếu không được thì cả làng phải chịu phạt. Ai cũng thắc mắc và thấy thật kì quặc: “Trâu đực thì làm sao mà để được?” Nhưng lệnh vua nào ai dám chống lại. Trong khi cả làng lắng thì em bé lại rất điềm tĩnh.

Em xin dân làng giết 2 con trâu, đem 2 thúng gạo nếp đồ xôi để cả làng ăn một trận cho sướng miệng. Còn lại, 1 thúng gạo nếp, 1 con trâu thì đem bán đi để hai cha con em làm lộ phí lên kinh một chuyến tìm cách gặp nhà vua. Cuộc đối đáp rất thông minh. Vừa gặp vua em bé đã khóc bù lu bù loa vì mẹ đã chết mà cha em không đẻ được một bé nào nữa… Câu hỏi ngây thơ ngộ nghĩnh của em đã làm cho ông vua phì cười cắt nghĩa: “Bố mày là giống đực thì làm sao mà đẻ được!”. Em đã “giương bẫy” để vua mắc mưu và em có cớ vặn lại: “Thế sao làng chúng con lại có lệnh trên bắt nuôi 3 con trâu đực cho đẻ thành 9 con để nộp đức vua?…”. Em bé rất thông minh và đã biết sử dụng phép luận suy là lấy cái vô lí, cái phi lí để giải thích, để bác bỏ cái phi lí, cái vô lí: Đàn ông không đẻ được thì trâu đực cũng không đẻ được, đó là chuyện đương nhiên! Nhà vua bật cười và thừa nhận sự thông minh của em.

Tuy nhiên, nhà vua muốn chắc chắn rằng cậu bé là người thông minh nên tiếp tục ra thử thách. Câu hỏi ngày càng khó khăn hơn. Nhà vua ban cho em chim sẻ và yêu cầu em làm thành ba mâm cỗ. Cũng như những lần trước, em đặt yêu cầu ngược lại cho nhà vua, xin vua rèn cho ba con dao để làm thịt chim. Quả là tài trí, hiếm ai có sự phản ứng nhạy bén như em. Và qua lần thử thách này nhà vua đã phải tâm phục, khẩu phục tài năng của em bé thông minh.

Em bé rất thông minh nhưng ở trong nước chưa đủ mà sứ thần nước bên cũng phải nể phục. Khi sứ thần đố: “Làm sao xâu sợi chỉ luồn qua đường ruột con ốc xoắn?”. Các Trạng nguyên, đại thần, văn võ bá quan vò đầu tìm cách thì em bé ung dung, hát lên một bài vè:

Tang tình tang! Tang tình tang

Bắt con kiến càng buộc chỉ ngang lưng

Bên thời lấy giấy mà bưng

Bên thời bôi mỡ, kiến mừng kiến sang

Tang tình tang…

Chỉ bằng câu hát hết sức ngắn gọn em bé đã giải quyết được câu đố mà tất cả quần thần trong triều đều đau đầu không giải được. Em đã làm cho vị sứ giả nước láng giềng phải thán phục khi nhìn thấy con kiến càng kéo sợi chỉ qua ruột con ốc xoắn. Em bé đã giải đố bằng kinh nghiệm thực tiễn, trí khôn dân gian.

Em bé thông minh là đại diện cho trí khôn dân gian. Một em bé nông thôn nhưng lại được nhà vua trọng dụng, phong làm trạng nguyên, xây nơi ở cạnh hoàng cung để tiện bề hỏi chuyện. Điều đó cho thấy, ở thời bấy giờ không có sự phân biệt cao sang, thấp hèn mà chỉ có thước đo duy nhất là sự thông minh, tài trí. Em bé giải đố không phải vận dụng từ sách vở mà bằng chính kinh nghiệm thực tiễn của bản thân và kinh nghiệm của ông cha ta truyền lại.

Với những nét nghệ thuật đặc sắc, hấp dẫn truyện đã đề cao trí thông minh của dân gian qua hình thức giải những câu đố oái oăm, hóc búa. Từ đó tạo nên tiếng cười vui vẻ, hồn nhiên trong đời sống hàng ngày.