Giới thiệu một vài nét về nhà thơ ngụ ngôn tài ba nước Pháp La Phông-ten (1621-1695)

Jean de La Fontaine (1621-1695) là một nhà thơ ngụ ngôn và nhà thơ cổ điển nổi tiếng của Pháp, những bài thơ của ông được biết đến rất rộng rãi vào thế kỷ XVII. Theo Gustave Flaubert, ông là nhà thơ Pháp duy nhất hiểu và làm chủ những kết cấu tinh vi trong của ngôn ngữ Pháp trước Victor Hugo.

La Fontaine sinh ngày 8 tháng 7 năm 1621 tại Château-Thierry trong một gia đình tiểu quý tộc, là con một người quản lý rừng. Mẹ mất sớm, ông thừa hưởng sự giáo dục tự do và sâu rộng của cha, từ bé ông đã sống giữa thiên nhiên, yêu cảnh rừng núi và thú rừng hoang dã.

Chính cuộc sống chan hòa với thiên nhiên, gần gũi với người dân thường đã khiến cho thơ văn ông giàu tính dân gian, giàu chất thơ của cuộc sống và thật sự tinh tế, sinh động khi ông miêu tả thiên nhiên hay khi viết về các loài thú, loài cây, về con cao, chùm nho, con cừu, cây bắp cải cũng như lòng nhân ái bao la của ông đối với người nghèo. Ông có kiến thức uyên bác cả về thiên nhiên và xã hội. La Phông-ten giao thiệp rộng rãi với giới trí thức tự do phóng túng, không thích gần gũi cung đình như nhiều nhà văn cổ điển khác vì vậy ông không được vua Louis XIV ưa thích. La Phông-ten sáng tác nhiều tác phẩm với những thể loại khác nhau: Truyện, thơ, tiểu thuyết, kịch… nhưng ông lại nổi tiếng thế giới với tập thơ Ngụ ngôn(1666-1694) gồm 12 quyển. Ông được bầu vào Viện Hàn lâm Pháp năm 1863.

Dưới ngòi bút của ông, các con vật như sư tử, hổ, báo, cáo, gà, mèo, chuột, ve,… được nhân cách hóa, cũng biết yêu, ghét, thiện và ác. Xã hội loài vật trong Ngụ ngôn tượng trưng cho xã hội Pháp thời đại La Phông-ten đang sống, với đủ mọi cung bậc, tầng lớp, với những mâu thuẩn bộc lộ bản chất của xã hội đó, từ những người thấp cổ bé họng đến những kẻ quyền cao chức trọng, và cao nữa là đức Vua – Sư tử. Ông ca ngợi trí thông minh, lòng nhân hậu của người lao động, phê phán thói kiêu căng của bọn quý tộc, thói đạo đức giả của giới tu sĩ, thái độ nịnh trên nạt dưới của bọn quan lại, tính hiếu danh, xu thời của tầng lớp tư sản. Hình ảnh Vua – Sư tử trong Ngụ ngôn của ông tượng tnmg cho sự tác oai, tác quái của giai cấp thống trị.

Jean de La Fontaine mang đến cho chúng ta vẫn còn nguyên giá trị. Vốn sinh ra không phải để làm thi sĩ, nhưng Nàng Thơ đã cám dỗ và biến ông thành một thiên tài vĩ đại. La Fontaine đã thử bút ở rất nhiều thể loại: truyện kể, kịch, thơ, tiểu thuyết Ở mỗi thể loại, ông đều dừng lại “nhấm nháp” chút ít rồi lại “bay đi”. Trong khu vườn đầy hoa ấy, La Fontaine tham lam không muốn dừng lại cố định ở một nụ hoa nào. Thế nhưng đến với ngụ ngôn, tên tuổi ông đã được định vị. Với 238 bài thơ viết trong hai mươi sáu năm (1668 – 1694) được chia thành mười hai quyển in trong ba tập, La Fontaine đã tìm được một chỗ đứng vững chắc trong nền văn học Pháp thế kỉ XVII nói riêng và văn học nhân loại nói chung. Ông là một trường hợp khá đặc biệt vì hầu như trong sáng tác của mình, không có đề tài nào là do ông tự sáng tạo. Thơ ngụ ngôn của ông là sự kế tục những đề tài có sẵn của Hy Lạp, La Mã, Ấn Độ, hay truyện cổ Pháp Và bằng tài năng của mình, ông đã mang lại cho ngụ ngôn những nét đặc sắc mới. Ông đã làm mờ những người đi trước mình. Bây giờ chỉ còn “ngụ ngôn” – “đó là La Fontaine”.

La Fontaine khám phá niềm say mê viết ngụ ngôn của mình năm ông tầm 40 tuổi, và từ đó, trong khoảng 30 năm, từ 1660 đến 1694 ông viết 12 cuốn ngụ ngôn, ngoài ra ông còn viết truyện, viết opéra, thư văn vần và bản dịch và phóng tác các tác phẩm cổ đại.

La Fontaine đã dùng truyện ngụ ngôn, truyện về các loài vật để răn dạy và đôi khi đả kích vào những thói hư tật xấu trong xã hội Pháp thế kỷ 17, đặc biệt là đối tượng triều đình đầy những bọn bù nhìn, bịp bợm, vô tích sự… Thi hào người Pháp Jean de La Fontaine  sáng tác thơ ngụ ngôn (fables) dưới triều đại Vua Louis XIV, để dạy dỗ hoàng tử. Bằng việc khéo léo sử dụng nghệ thuật trào phúng giữa những con vật (được nhân cách hóa), các câu chuyện có dụng ý “uốn nắn những phong tục, tật xấu bằng tiếng cười” với một bài học đạo đức rút ra sau mỗi câu chuyện.

Với La Fontaine, quan niệm về ngụ ngôn được đúc kết lại trong hai yếu tố có mối quan hệ không thể tách rời: sự giáo huấn và điều thú vị, cụ thể hơn: giáo huấn bằng điều thú vị, bằng sự hấp dẫn, như có lần ông viết cho Hiệp sĩ de Bouillon: “Tôi nhận trách nhiệm biến thói hư tật xấu thành thứ nực cười, vì ta không thể tấn công nó với cánh tay của Hercule”, và rằng, “một bài học đạo đức trần trụi thì chỉ mang đến sự chán ngắt”. Vũ khí của ngụ ngôn La Fontaine là tiếng cười, sự hài hước, hóm hỉnh một cách tự nhiên nhất có thể:

“Thế giới thì già nua, người ta nói thế, và tôi tin; thế nhưng,

Hãy nên vui đùa với cụ ấy, đùa vui như một đứa trẻ”