Cảm nhận về bài thơ Viếng lăng Bác nhà thơ Viễn Phương

Nhà thơ Viễn Phương có tên thật là Phan Thanh Viễn, ông sinh năm 1928 tại An giang. Ông là nhà thơ với nhiều sáng tác ấn tượng và đi vào lòng bạn đọc. Bài thơ “Viếng lăng Bác” được ông viết năm 1976, sau khi miền Nam được hoàn toàn giải phóng, ông có dịp ra Hà Nội, đến viếng lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bài thơ được in trong tập “Như mấy mùa xuân”. Bài thơ ca ngợi công ơn của Bác Hồ đồng thời thể hiện lòng thương tiếc, kính yêu và biết ơn trước Bác – niềm kính yêu vô bờ.

Bài thơ “Viếng lăng Bác” được nhận định là một trong những bài thơ viết về Bác sâu sắc nhất. Bài thơ diễn tả niềm kính yêu, sự xót thương của nhà thơ đối với lãnh tụ của dân tộc bằng ngôn ngữ  tinh tế, cảm xúc nhất.

“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát

Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa, đứng thẳng hàng”

Từ chiến trường miền Nam, nhà thơ Viễn Phương mang theo bao tình cảm thắm thiết của đồng bào và chiến ra viếng lăng Bác Hồ kính yêu. Đây là cuộc hành hương của người chiến sĩ. Từ xa, nhà thơ đã nhìn thấy hàng tre ẩn hiện trong sương khói trên quảng trường Ba Đình lịch sử. Màn sương trong câu thơ gợi lên một không khí thiêng liêng, huyền thoại. Cây tre, hàng tre “đứng thẳng hàng” trong làn sương mỏng, ẩn hiện thấp thoáng, mang màu sắc xanh xanh. “Hàng tre xanh xanh” vô cùng thân thuộc được nhân hóa, trải qua “bão táp mưa sa “vẫn “đứng thẳng hàng” như dáng đứng của con người Việt Nam kiên cường, bất khuất trong bốn nghìn năm lịch sử

Theo đoàn người đi vào trong lăng nhà thơ đã nhìn thấy:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ

Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân

Mặt trời trên lăng là mặt trời trong thiên nhiên đem lại nguồn sáng và sức sống cho muôn vật; mặt trời trong lăng là hình ảnh ẩn dụ để chỉ sự vĩ đại, phải chất cao quý nơi Bác: Bác là mặt trời cách mạng soi đường chỉ lối cho dân tộc Việt Nam thoát khỏi đêm đen để thấy được bình minh tươi sáng. HÌnh ảnh dòng người như một “tràng hoa” khi vào viếng lăng Bác thật đẹp và giàu ý nghĩa: cuộc đời mỗi người đã nở hoa, tỏa sáng dưới ánh sáng cua Bác với nghệ thuật hoán dụ “bảy mươi chín mùa xuân” đã giúp liên tưởng đến tuổi thọ, cuộc đời đã quên mình hhi sinh để công hiến cho cách mạng, cho dân tộc, Tổ quốc.

Vầng trăng bây giờ theo Bác vào trong lăng để bầu bạn, làm tri kỷ với Người. Bác tồn tại mãi mãi với dân tộc như “vầng trăng trời xanh” trên không trung. Nhưng lý trí đã đưa tác giả trở về với hiện thực: Bác không còn nữa, Người đã ra đi. Từ gợi cảm “nhói” diễn tả ở nỗi đau đớn tột cùng, niềm xót thương vô hạn khi tác giải biết rằng bác đã ra đi.

Cuộc gặp gỡ hội tụ nào rồi cũng đến lúc chia tauy, nghĩ đến giây phút ấy, tâm hồn nhà thơ bỗng dạt dào những cảm xúc lẫn suy tư.

Mai về miền Nam thương trào nước mắt

Muốn làm con chim hót quang lăng bác

Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây

Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này

Chữ “dâng” chứa đựng bao tình cảm, bao tình nghĩa. Nhà thơ không nói “bảy chín tuổi” mà nói: bảy mươi chín mùa xuân, một cách nói rất thơ: cuộc đời Bác đẹp như những mùa xuân. Qua đó, ta thấy nghệ thuật lựa chọn ngôn từ của Viễn Phương rất tinh tế, biểu cảm và hình tượng. Nếu hình ảnh “hàng tre” ở khổ đầu là khách thể mà nhà thơ lấy làm đối tượng để chiêm ngắm thì cây tre trung hiếu là là chủ thể là chính con người của tác giả. Một cây tre nhỏ bé nhưng đã góp phần làm hàng tre thêm vững chắc. Hình ảnh này đã thể hiện được hoài bão, ước vọng quyết tâm của nhà thơ: Muốn tiếp nối sự nghiệp cách mạng, tiếp nối những truyền thống dân tộc bằng sự đóng góp nhỏ bé của chính mình, muốn trung với nước, hiếu với dân như lời Bác từng dặn dò.

Khổ thơ thứ ba nói về sự vĩnh hằng bất diệt của Bác. Bác như đang nằm ngủ một giấc ngủ “bình yên”, trong một khung cảnh thơ mộng. Bác vốn yêu trăng. Khổ thơ cuối nói lên cảm xúc của nhà thơ khi ra về. Biết bao lưu luyến, buồn thương. Nhà thơ muốn hóa thân làm “con chim hót”, làm “đóa hoa tỏa hương”, làm”cây tre trung hiếu” để được đền ơn đáp nghĩa Người. Ý thơ sâu lắng, hình ảnh thơ đẹp và độc đáo, cách biểu hiện cảm xúc “rất Nam Bộ”. Đây là những câu thơ trội nhất trong bài Viếng lăng Bác.

Âm điệu truyền cảm của bài tơ vẫn cứ vàng lên làm tâm hồn ta thêm xúc động mỗi khi nghĩ về Bác rồi tự nhủ để làm gì, phải sống như thế nào để tiếp nối truyền thống của dân tộc, để phát huy những thành quả tốt đẹp mà Bác và bao tiền nhân đã để lại cho hậu thế.